Sklepy internetowe i aplikacje nieustannie rywalizują o naszą uwagę, starając się skłonić nas do jak najszybszej decyzji zakupu. Niestety w tej walce sprzedawcy potrafią korzystać z nieuczciwych technik manipulacji – tzw. dark patterns – czyli sposobów projektowania interfejsów, które wpływają na nasze decyzje poprzez ukrywanie informacji, wywieranie presji lub utrudnianie rezygnacji z usług.
Najczęstsze rodzaje dark patterns
- Podrzucanie produktów do koszyka (ang. sneak into basket) – automatyczne dodawanie do zamówienia dodatkowych produktów lub usług, których użytkownik sam nie wybrał, takich jak ubezpieczenie, płatny okres próbny czy akcesoria do sprzętu.
- Ukryte koszty – prezentowanie początkowo atrakcyjnej ceny produktu lub usługi, która wzrasta tuż przed dokonaniem płatności, na przykład o nieujawnione wcześniej prowizje lub opłaty manipulacyjne.
- Pułapki subskrypcyjne (ang. roach motel) – ułatwianie uruchomienia płatnej usługi przy jednoczesnym znacznym utrudnianiu jej anulowania, na przykład poprzez skomplikowany i nieintuicyjny system ustawień.
- Manipulacja wizualna – wyróżnianie przycisków korzystnych dla sprzedawcy, takich jak „Zgadzam się”, przy jednoczesnym ukrywaniu opcji odmowy w formie małego, szarego i słabo widocznego linku.
- Sztuczne poczucie pilności – wywieranie presji za pomocą liczników czasu, komunikatów o kończącej się promocji lub „ostatnich sztukach”, które mają skłonić użytkownika do szybkiego zakupu bez namysłu.
- Sztuczna popularność – wyświetlanie informacji o liczbie osób oglądających produkt, aby wywołać wrażenie, że oferta cieszy się ogromnym zainteresowaniem i może wkrótce stać się niedostępna.
- Confirmshaming – próba wzbudzenia w użytkowniku poczucia winy lub wstydu z powodu rezygnacji z oferty, na przykład poprzez komunikaty sugerujące, że traci wyjątkową okazję lub podejmuje nierozsądną decyzję.
- Nagging – uporczywe wyświetlanie powracających komunikatów i okienek, które zasłaniają treść strony i mają skłonić użytkownika do wyrażenia zgody tylko po to, aby mógł kontynuować wykonywaną czynność.
Jak nie dać się złapać w sieć manipulacji?
Kluczem do bezpiecznych zakupów jest zachowanie spokoju i czujności, zwłaszcza na ostatnim etapie transakcji. Przed dokonaniem płatności dokładnie sprawdź podsumowanie kosztów i upewnij się, że w koszyku nie znalazły się dodatkowe produkty lub usługi.
Zanim klikniesz „Akceptuję wszystko” w oknie dotyczącym plików cookie, poszukaj opcji zarządzania ustawieniami i ogranicz śledzenie swojej aktywności. Pamiętaj też, że prawdziwa okazja cenowa powinna być przedstawiona w przejrzysty sposób – sprawdź najniższą cenę produktu z 30 dni poprzedzających obniżkę (sprzedawca ma obowiązek zamieścić taką informację przy każdym produkcie).
Gdy zauważysz, że komunikaty na stronie próbują zawstydzić, wywołać presję lub nakłonić do natychmiastowej decyzji, przerwij zakupy i zastanów się jeszcze raz, czy faktycznie odpowiadają na Twoje potrzeby. Świadomość istnienia technik manipulacyjnych oraz uważne podejmowanie decyzji to najlepsza ochrona – pieniędzy i danych osobowych.
Źródło: Poradnik UOKiK „Nie klikaj w ciemno! Od perswazji do dark patterns” (2026).